Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

DEHB toplum da tipik olarak yedi yaşından önce sık görülen; dikkat, konsantrasyon, hareketlilik ve dürtü kontrolü alanlarındaki sorunlarla karakterize olan, en belirgin olarak okul hayatının başlaması ile kendini gösteren ciddi bir bozukluktur. Doğru müdahale edildiği zaman sağlanan belirgin düzelme, müdahale edilmediğinde psikiyatrik ve sosyal sorunlara yol açmaktadır. Dikkat eksikliğinin nedeni kalıtım, doğum zorluğu, anne sütü almama ya da yeterli alamama, ateşli hastalıklar, kafa darbesi, yetiştirilme tarzı ve duygusal travmalar olabilmektedir. DEHB 3 temel belirtiden oluşmaktadır. Bunlar:
  1. Dikkat Eksikliği
  2. Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik)
  3. Dürtüsellik
Bu 3 temel belirti çocukluk veya ergenlik dönemindeki bireyin evde ve okulda öğrenme bozukluklarına, uyum güçlüklerine sebep olmaktadır. Dikkat Eksikliğinde Karşılaşılan En Belirgin Belirtiler
  • Dikkati sürdürmede çoğu zaman güçlük yaşarlar. Sıklıkla dalar ve bunu sürdürürler. Ders dinlerken, sorumluluklarını yerine getirirken ya da uzun konuşmaların karşısında kontrollerinin dışında hayaller kurmaya başlarlar.
  • Akranlarına oranla gelişimleri yavaştır, özellikle zihinsel aktivite gerektiren yazı yazma, soru çözme, kitap okuma gibi işlerde yavaştırlar ve isteksizdirler.
  • Ayrıntılara dikkatini vermede çoğu zaman güçlük yaşarlar. Okul, iş ve diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapabilirler.
  • Görevleri ve etkinlikleri düzenleme-organize etme güçlüğü yaşarlar.
  • Doğrudan kendisi ile konuşulduğunda çoğu zaman dinlemezmiş gibi gözükebilirler çünkü göz kontağı kurmaktan kaçınabilirler.
  • Yazıları genellikle bozuktur, sıklıkla yazım hataları da yapabilirler.
  • Dikkatlerini verebildikleri konuları çok iyi kavrarlar fakat dikkatlerini toparlayamadıkları durumda ise ( ki bunu sıkça yaşarlar ) öğrenme ile alakalı sorunu olduğunu düşündürtecek kadar hata yapabilirler.
  • Çoğu zaman yönergeleri izlemede ve bir görevi tamamlamada zorluk yaşarlar. Ödevleri dağınıktır. Yarım yamalak yaparlar.
  • Çoğu kez görevlerini ve etkinliklerini düzenlemede güçlük yaşamaktadırlar. Derste otururken veya ödev esnasında hatta yaşam döngülerindeki (aile-sosyal çevre) sorumluluklarını yerine getirirken sık sık mola vermek için bahaneler üretirler. Görevlerini bir an önce yerine getirme süresini kısaltmak yerine mola sürelerini uzatabildikleri kadar uzatmak isterler.
  • Sıklıkla sürekli zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınırlar. Dikkatlerini vermeleri gereken işlerde sıklıkla esnerler hatta uykularını almış olsalar bile uyuklarlar.
  • Görevler veya etkinlikler için gerekli şeyleri sıklıkla kaybederler ve tekrardan bulmakta zorlanırlar.
  • Çoğu zaman dış uyaranlarla kolayca dikkat dağınıklığı yaşarlar. Dışarıdan her türlü uyaran dikkatlerini çeker özellikle de seslere karşı duyarlıdırlar. Bu yüzden tek bir uyarana adapte olamazlar.
  • Günlük yaşamlarında çoğu kez unutkan olmaktadırlar. Yaşam döngülerini etkileyen birçok alanda olumsuz etkilenirler. Eğitim hayatında akademik bilgileri normalden daha çabuk unuturlar.
  • Eğitim alanında asla stabil olamazlar. Sınav sonuçları genelde beklenin altında olabilir ama konsantre olduklarında yüksek, olamadıklarında düşük puanlar alırlar. Genel olarak inişli çıkışlı sonuçlar alırlar buda onların motivasyonunu olumsuz yönden etkiler.
  • Duygusal olarak son derece hassas ve duyarlıdırlar.Özellikle aile içinde yaşanan huzursuzluk ve anlaşmazlıklardan çok etkilenirler, bu da onların daha çok içe kapanmalarına neden olur.
Hiperaktivite Bozukluğunda Karşılaşılan En Belirgin Belirtiler
  • Tükenmeyen bir enerjileri vardır. Olduğu yerde kıpırdanırlar veya kıvranırlar.
  • Oturması gerektiği halde oturamayabilirler. Oturmak zorunda kaldıklarında bile elleri ya da ayakları sürekli hareket halinde olabilmektedirler ya da ellerine uğraşacakları bir nesne alır onunla oynarlar.
  • Çok fazla koşarlar veya tırmanırlar. Yanında durup onu izlemek bile sizi yorabilir.
  • Sessizce oyuna katılamazlar.
  • Sürekli hareket halinde olurlar. Genelde hareket halinde olacakları ortamları tercih ederler ve huzursuzluk hissi yaşarlar.
  • Çok fazla konuşabilirler, her şeye yorum yapmak isterler.
  • En büyük problemi eğitim alanında yaşarlar. Özellikle eğitime başladıkları ilk yıllar da sınıflarında sıralarını sürekli terk ederler. Ödeve oturma onlar için tam bir işkence halidir çünkü oldukları yerde sabit duramazlar. Sınav süresi normal bir seyir halinde olmaz, genelde kağıdı ilk veren ve en çok hata yapan onlar olur.
  • Toplum içinde çevresindeki kişi sayısı arttıkça yerinde duramama isteği daha fazla artar.
  • İlgi alanları değişkenlik gösterebilir. Sabit olarak tek bir alana ilgi göstermezler, aynı anda hemen fikir değiştirebilirler. Bu yüzden de çabuk sıkılırlar bir yerde çeşitlilik azsa orada durmak istemezler.
  • Hareket alanının kısıtlanacağı ortamlarda durmak istemezler.
  • Hareket halinde olmak onlar için önemlidir ve hareket etme uğruna riskli işlere girişebilirler bu yüzden elleri ve dizlerinden yara eksik olmaz.
  • Keşif ruhunu en iyi yaşatan onlardır, sürekli keşif halinde olmak isterler ve bunu hep dokunarak yapmayı tercih ederler. Dokunsal uyaranlara karşı koyamazlar.
  • Hareketlerinin şiddetini kontrol edemezler aslında dokundukları kişilere ya da eşyalara zarar vermek istemezlerse bile dokunma halinde istemeden zarar verebilirler.
  • Genel yapıları aceleci ve sabırsızdır, bu yüzden bir çok detayı gözden kaçırırlar. Kendilerini veya çevrelerine istemeden zarar vermeleri de kaçırdıkları detaylar yüzünden olabilmektedir.
  • Akranlarına göre yürümeleri erken olur hatta çoğu emeklemeden yürümeye başlar.
Dürtüsellik Bozukluğunda Karşılaşılan En Belirgin Belirtiler
  • En belirgin yönleri sabırsız olmalarıdır.
  • Yaptıkları herhangi bir şeyin sonucu düşünmezler.
  • Sınıf içerisinde söz almadan konuşurlar hatta bazen arkadaşlarının yerine de konuşabilirler.
  • Bulundukları ortamın (bu ev ya da okul olabilir) genel düzeni ve disiplini bozarlar.
  • Sıra beklemekte zorluk çekerler.
  • Empati becerileri gelişmemiştir.
  • İstemdışı zarar verebilirler ki bunu en çok şakalaşırken yapabilirler.
  • Kurallara uymakta zorlanırlar.
  • Akıllarında kalan bir sözü, şarkıyı günlerce ya da haftalarca tekrar edebilirler.
  • Tehlikeli şeylere kalkışabilirler fakat bunun kontrolü onlarda değildir.
  • Arkadaşlık ilişkisi kurmakta zorlanırlar.
  • Kışkırtılmaya ve tahrik edilmeye müsait yapıları vardır.
  • Nerde olurlarsa olsunlar içlerinden geldiği gibi davranırlar.
  • Kafalarına koydukları her şeyi yaparlar.
  • İstediklerini elde edene kadar vazgeçmezler ama ne kadar çok uğraş vermiş olsalar bile elde ettikten sonra bir anda vazgeçebilirler.
Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bazı çocuklarda bazen ayrı ayrı görülebilirken genel anlamda bu iki rahatsızlık aynı anda görülmektedir. Bu iki rahatsızlığın aynı anda görüldüğü çocuklar tıpkı diğer çocuklar gibi normal, normalaltı ya da normalüstü zekâya sahip olabilirler. Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu çocuğun var olan zekâ potansiyelini kullanmasında çocuğun önüne çıkan bir engeldir çünkü DEHB beceri değil performans sorunudur. DEHB çocuk ‘yaramaz’ tanımına indirgenemeyecek ciddi bir bozukluktur. Eğer müdahale edilmezse yaşam kalitesini düşüren, yetişkinlikte de devam edecek olan bir bozukluktur. DEHB sürecinin düzelme olmadan kesilmesi; iş gücü kaybı, yaşam kalitesi azalması, eş tanıların artması gibi pek çok soruna yol açabilmektedir. Ama en önemlisi çocuğun eğitim hayatında ciddi sorunlar oluşturmaktadır. Öğrenci; öğrenme, kavrama, uyum, adaptasyon vb sınıf içerisinde gerekli olabilecek birçok koşulu sağlayamamaktadır. Sadece akademik başarı olumsuz etkilenmemektedir, bu durum beraberinde sosyal ilişkilerde de olumsuz işlevsellik göstermektedir. Dikkat eksiliği ve Hiperaktivite Bozukluğu vakalarının yaklaşık %90’ı başarıyla düzelme göstermektedir. Yaşamı olumsuz etkileyen her şey için tanımamız, önlem almamız ve mücadele etmemiz gerekmektedir. Merkezimiz bu bağlamda en doğru yöntemler ile en iyi hizmeti sunmaktadır.